İpek Yolu, öğrencilerle birlikte boş zamanlarda etkinlik anlamında kullanmak için hazırladığım ücretsiz bir eğitsel strateji oyunu. Çocukluğumda denk geldiğim bir kutu oyunu olan İpek Yolu’nun kurallarını temel alıyor. Oyun kağıdı gerçek haritaya dayanan üç boyutlu bir dünyaya, kartları ise 310 soruluk bir bilgi bankasına dönüştü. Oyunun haritasını ve bazı özelliklerini yine benzer zamanlarda çıkış yapmış olan Silkroad Online oyunundan ilham alarak genişlettim. Oyuncular kervanlarını kurup İstanbul’dan Jangan’a uzanan yollarda ticaret yapıyor, bilgi kartlarını cevaplıyor, haramilere karşı kervanlarını koruyor ve kazançlarını hayır işlerine, kervansaraylara, hac ve umreye dönüştürüyor.

Oyun tarayıcıda çalışıyor: kurulum, üyelik ya da kayıt gerekmiyor. Bilgisayarda, tablette, telefonda ve akıllı tahtada oynanabiliyor.

Neden İpek Yolu?

İpek Yolu, İlk Çağ ve Orta Çağ boyunca Çin’i Orta Asya, İran, Mezopotamya ve Anadolu üzerinden Akdeniz’e bağlayan ticaret yollarının ortak adı. Bu yollarda yalnızca ipek, baharat ve kâğıt taşınmadı; kitaplar, bilgi ve fikirler de dolaştı. Yol boyunca kervansaraylar kuruldu, medreseler ve kütüphaneler yolcuları ağırladı. Müslüman tüccarlar dürüstlükleri ve güzel ahlaklarıyla İslam’ın Orta Asya’ya, Çin’e ve Hindistan’a yayılmasına katkı sağladı.

Oyunda bu tarihi arka plan bir derse dönüşüyor. Öğrenci ticaret yaparken dürüstlüğün, emanete sadakatin ve yardımlaşmanın kazandırdığını; kazancın hayra dönüştüğünde kalıcı olduğunu oynayarak görüyor. Bilgi kartları da yolculuğun bir parçası: bilemediğin sorunun cevabını, kartta yazan şehrin medresesine gidip öğreniyorsun.

Oyunun amacı

Oyun kurulurken bir puan hedefi seçilir; bu hedefe ilk ulaşan oyuncu kazanır: kısa ders oyunu 45, orta 70, normal 99, çok uzun oyun 300 puan. Puan tek bir yoldan gelmez. Ticaretle kazanılan altın; bilgiyle, iyilikle ve ibadetle puana dönüşür.

Puan kazanmanın yolu	Puan
Bilgi kartını doğru cevaplamak	2
Bilinmeyen cevabı medresede öğrenmek	2
Hayır işi: sadaka, çeşme, imaret, kütüphane	2–11
Kervansaray kurmak	5
Yakındaki susuz ya da yaralı kervana su veya merhem vermek	5
Bir keşif yerini ilk kez keşfetmek	2–5
Harami ya da Roc Kuşu yenmek	3–12
Kudüs’te Mescid-i Aksa ziyareti	7
Üç mescidi ziyaret etmek	12
Umre (12 altın, 5 turda bir)	7
Hac (50 altın, ömürde bir kez)	40

Bir elde neler yapılır?

Her oyuncu bir günün 24 saatini simgeleyen 24 altın ile başlarken yanına bir merhem ve bir su tulumu verilir; bir kervan rolü seçer ve ilk bilgi kartının altında yazan medresenin şehrinden yola çıkar. Sonra her elde sırasıyla:

1. Şehirdeysen işini bitirirsin: yükünü satar; yeni mal, binek ve erzak (merhem, su tulumu) alırsın. Limanlı bir şehirdeysen gemiye binip karşı limana geçebilirsin.
2. Yola çıkarsın: parke yolda tam 7 altıgen ilerler ya da yollar üzerinde en fazla 3 altıgenlik kısa hamle yaparsın. Haritada vurgulanan altıgenler gidebileceğin yerlerdir.
3. Bir şehirde durursan 1 altın vergi verirsin; kervanının canı ve suyu yenilenir. Sonra alışveriş yapar, bilgi kartı çeker, bir hayır işi yaptırırsın.
4. Yolda kaldıysan, toprak yoldaysan bulunduğun altıgene 12 altınla kervansaray kurabilirsin. Bir haraminin sis bulutuna girersen harami karşına çıkabilir.
5. Turu sonlandırırsın; sıra bir sonraki kervana geçer.

Zar yok. Toprak yollar güvenli değildir; yolsuz araziye ve derin çöle giren kervan en yavaş bineğinin hızıyla ilerler. Böylece yollar ve geçitler stratejik önem taşır. Her hamle su harcar; suyu biten kervan can kaybeder, bu yüzden yolculuğu planlamak gerekir.

Ticaret: ucuza al, kârla sat

Oyunda on mal var: ipek, baharat, kâğıt, halı, kumaş, gülyağı, hurma, porselen, buhur ve firuze. Bir malın fiyatı, üretildiği yerden uzaklaştıkça artar. Örneğin ipek Jangan’da 2 altınken İstanbul’da 14 altındır. Pazarda bir malın en iyi satış yeri yeşil renkle vurgulanır; fiyat tablosu bütün şehirleri yan yana gösterir ve istenen mala göre sıralanır.

Her 5 turda bir pazar haberi çıkar: bir şehirde bir malın fiyatı 5 tur boyunca iki katına çıkar ya da yarıya düşer. Arada bir haritadaki bir yolda Gizli Tüccar belirir; o altıgende duran kervan nadir eşyalar ve şehirlerden daha ucuz mallar alabilir. Bu haberler haritanın sol alt köşesinde bildirilir.

Bilgi kartları ve medreseler

Sorular beş renkte toplanıyor: İnanç, İbadet, Siyer ve Peygamberler, Ahlak ve Değerler, Tarih. Toplam 310 soru var. Şehirde bir konu seçilir ve soru çoktan seçmeli olarak ekrana gelir. Doğru cevap 2 puan getirir; bildiğin sürece aynı şehirde en fazla 3 kart çekebilirsin. Her kartın altında bir bilgi notu vardır; cevabı bilsen de bilmesen de konuyu kısaca öğrenirsin.

Bilemediğin sorunun cevabını, kartın altında yazan şehrin medresesine gidip öğrenirsin ve 2 puanı orada alırsın. Aynı bilgisayarda oynarken bilgi kartları istenirse sözlü sorulabilir: rastgele seçilen bir oyuncu soruyu okur, cevabı görmek için düğmeyi basılı tutar ve “Bildi” ya da “Bilemedi” der. Bu seçenek sınıfta grup çalışması için çok kullanışlı.

Kervan rolleri ve binekler

Oyunun başında üç rolden biri seçilir; rol, şehirde 6 altına değiştirilebilir.

• Bezirgân şehirlere vergisiz girer ve başka şehirden getirdiği malı sattığı her şehirde fazladan 1 altın kazanır.
• İlim Talebesi bilgi kartlarından ve medreseden 2 kat puan alır; hacda 5, umrede 2 ek puan kazanır.
• Kervan Muhafızı harami savaşlarında her tur kendiliğinden vurur, kervanının canı 2 fazladır ve fidyeyi yarı fiyatına öder.

Malları binekler taşır ve kervanın canını oluşturur. Kervan, her arazide en yavaş bineğinin hızıyla ilerler.

Binek	Fiyat	Taşıdığı mal	Can	Yolsuz arazi / derin çöl
At	4 altın	3	1	1 / 1 altıgen (çok su içer)
Deve	6 altın	5	3	3 / 2 altıgen
Fil	9 altın	7	5	2 / 2 altıgen
Kızıl Deve	Satın alınamaz	5	7	5 / 5 altıgen

Efsanevi Kızıl Deve satın alınamaz: Serkeş Harami’yi yenen ya da 12 ilim puanına ulaşan kervan Kızıl Deve Koşumu kazanır.

Haramiler ve savaş

Haramiler pusu bölgelerinde, sis bulutlarının içinde saklanır: İran Yaylası’nda Zagros Şakisi, Semerkant–Kaşgar yolunda Karakurum Haramisi, Arabistan’ın çöl yollarında Serkeş Harami, Pamir Geçidi’nde Pamir Buz Kraliçesi, Taklamakan’da Han Yarkan. 8. turda Karadeniz kıyısında korsan Kaptan Zümrüt ortaya çıkar. Haraminin saklandığı altıgenden geçen ya da orada duran kervan onunla karşılaşır; sis dağılır ve zarsız savaş başlar.

Savaşta muhafızların kendiliğinden vurur; sen ilimle (doğru cevap 2 hasar) ya da mühimmat kartıyla saldırır, merhemle kervanını iyileştirir, fidye verip geçer ya da geri çekilirsin. Haramiyi yenen puan, altın ve bazen nadir bir eşya kazanır. Haramilerin aldığı hasar bütün oyuncular için kalıcıdır; yani haramiyi birlikte yıpratabilirsiniz.

Keşif ve macera yerleri

Haritada uğranacak yerler var: Niya Harabeleri, Alamut Kalesi, Qin Shi Mezarlığı ve toprak askerleri, İskenderiye ile Kahire arasındaki Gize Piramitleri, ilim şehri Harran, Rub’ülhali’nin ortasındaki Tuz Ovası ve Zafar yolundaki Sesli Vadi. Her yerin kısa bir hikâyesi var; ilk keşfeden kervan puan kazanır, bazı yerlerde altın, eşya ya da dinlenme de verilir.

Macera yerleri ise daha uzun bir hikâye anlatır. Donwhang’ın kuzeyindeki Taş Mağara dört katlıdır ve en sonda el yazmalarıyla dolu bir kütüphaneye çıkar. Roc Dağı’nın zirvesine tırmanan kervan efsanevi Roc Kuşu’yla karşılaşır. Tibet’teki Eşkıya Kalesi’nde ise yolcuları korumak, emaneti sahibine ulaştırmak ve mazluma yardım etmek gibi ahlak görevleri vardır.

Hayır işleri, kervansaray, hac ve umre

Kazancın hayra dönüştüğünde puan kazanırsın: sadaka 5 altın ve 2 puan, çeşme 8 altın ve 3 puan, imaret 15 altın ve 7 puan, kütüphane 24 altın ve 11 puan. Çeşme, imaret ve kütüphane sadaka-i câriye olarak birkaç turda bir sahibine yeniden puan kazandırır. Toprak yola kurulan kervansaray da bir vakıf eseri sayılır: kurana 5 puan verir, içinden geçen ve konaklayan kervanlardan pay kazandırır.

99 altını ve en az bir kervansarayı olan oyuncunun Kâbe’ye gidip hac vazifesini yerine getirmesi gerekir. Hac ömürde bir kez yapılır; 50 altın tutar, 40 puan ve Hacı unvanını kazandırır. Hac farz olduğunda, hac yapılana kadar yeni hayır işi ve kervansaray yaptırılamaz. Umre ise 12 altın tutar, 7 puan kazandırır ve 5 turda bir tekrarlanabilir. Kudüs’te Mescid-i Aksa’yı ziyaret eden kervan 7 puan alır; Mescid-i Haram’ı, Mescid-i Nebevî’yi ve Mescid-i Aksa’yı ziyaret eden kervana ayrıca 12 puan verilir.

Unvanlar

• Hacı: haccını yapan yolcu; her hayır işinden 1 puan fazla kazanır.
• Seyyah: 10 farklı şehri gezen yolcu; şehirlere vergisiz girer.
• Tüccar-ı Emin: hile yapmadan 60 altın kâr eden tüccar; her bineği 1 mal fazla taşır.
• Allâme: 33 bilgi kartını doğru cevaplayan âlim; her doğru cevapta +1 puan alır.

Kervan Buluşması ve Muhabbet

3 altıgen yakınında başka bir kervan varsa “Kervan buluşması” düğmesi açılır. Suyu azalmış ya da yaralı bir kervana su veya merhem verirsen 5 puan kazanırsın; o da sana karşılık verirse 5 puan da ona yazılır. Kervanlar birbirine pazar malı da satabilir; fiyat, en yakın şehrin fiyatının 2 altın fazlasıdır. Teklif gelen oyuncu, malın şehirlerdeki fiyatlarını teklif penceresinde görür.

Çevrimiçi oyunda “Muhabbet” düğmesiyle kervandaşlarına selam, bir ifade ya da kısa bir söz gönderebilirsin. Söz haritanın sağ alt köşesinde birkaç saniye görünüp kaybolur; geçmiş tutulmaz ve her oyuncu 10 saniyede bir söz söyleyebilir.

Oyun modları ve seçenekler

• Tek Kişilik: 1–5 bilgisayar kervanına karşı oynarsın. Zorluk (kolay, orta, zor), rakip karakteri (dengeli, agresif, temkinli) ve bilgisayarın hızı seçilebilir.
• Çok Kişilik: 2–6 kişi aynı bilgisayarda sırayla oynar. Sıra değişince ekranda “2. Oyuncunun Turu” gibi bir kurdele çıkar.
• Çevrimiçi: herkes kendi bilgisayarından, tabletinden ya da telefonundan oynar. Biri oda kurar, 6 haneli kodu arkadaşlarına verir; boş yerlere bilgisayar kervanı eklenebilir.
• Gösteri Modu: bilgisayarın kervanları kendi aralarında oynar. Oyunu sınıfta tanıtmak için idealdir.

Dinamik fiyatlar seçeneğinde alım satım fiyatları etkiler; aynı yerde alıp satmak kâr getirmez. Eski bilgisayarlarda harita 2B görünüme alınabilir; oyun sırasında da sağ üstteki düğmeyle 3B ile 2B arasında geçilir.

Telefon, tablet ve akıllı tahta

Oyunun arayüzü telefon ekranına da uyum sağlıyor. Harita parmakla kaydırılıp yakınlaştırılıyor; bilgi kartları, pazar ve savaş pencereleri küçük ekrana göre yerleşiyor. Akıllı tahtada ise Çok Kişilik ya da Gösteri Modu ile bütün sınıf aynı ekranda oynayabiliyor.

Derste nasıl kullanılır?

• Oyunu tanıtmak için Gösteri Modu’nu tahtaya yansıtın; öğrenciler kervanların hamlelerini izleyerek kuralları öğrensin.
• Sınıfı 2–6 gruba ayırıp Çok Kişilik modunda oynatın. Bilgi kartlarını sözlü seçerseniz soruyu rastgele seçilen bir grup okur ve cevabı değerlendirir.
• Kısa bir etkinlik için 45 puanlık “kısa ders oyunu”nu seçin; daha uzun çalışmalarda 70 ya da 99 puan hedefi uygundur.
• Oyun tarayıcıda kendiliğinden kaydedilir; bir sonraki derste aynı bilgisayardan kaldığınız yerden devam edebilirsiniz.
• Oyun sonrasında kısa bir değerlendirme yapın: Hangi karar kazandırdı? Yardımlaşma ve dürüstlük oyunda nasıl karşılık buldu?

İlham kaynakları

Kurallar, 2005 yılında yayımlanan İpek Yolu kutu oyunundan uyarlandı. Şehirler, haramiler ve bazı bölgeler, İpek Yolu’nu konu alan çevrimiçi oyun Silkroad Online’dan ilham alınarak hazırlandı. Harita gerçek enlem ve boylamlara göre çizildi; sorular, görseller ve hikâyeler bu sürüm için yeniden hazırlandı.

Sık sorulan sorular

Oyun ücretli mi?

Hayır. İpek Yolu ücretsizdir; üyelik ya da kayıt gerekmez.

Hangi cihazlarda çalışır?

Güncel bir tarayıcısı olan bilgisayarda, tablette, telefonda ve akıllı tahtada. 3B harita için WebGL2 desteği gerekir; desteklemeyen cihazlarda oyun 2B haritayla açılır.

Oyunu yarıda bırakırsam ne olur?

Oyun tarayıcıda kendiliğinden kaydedilir. Aynı tarayıcıdan oyunu açtığında kaldığın yerden devam edebilirsin.

Çevrimiçi oyun nasıl kurulur?

Bir oyuncu ana menüde “Çevrimiçi” ve “Oda kur” seçeneklerini seçer, ekrana gelen 6 haneli kodu arkadaşlarına verir. Diğerleri “Odaya katıl” seçeneğiyle bu kodu yazar. Oyun bitene kadar odayı kuran oyuncunun sayfası açık kalmalıdır.

Kervanın yola çıkmaya hazırsa oyunu hemen açabilirsin. Görüşlerini ve önerilerini yorumlarda paylaşırsan oyunu birlikte geliştirebiliriz.